|
 Płonina - Zamek... |
Ruiny zamku Niesytno położone na skalistym wzgórzu o wysokości 550 m.n.p.m. wchodzącym w skład Gór Kaczawskich we wsi Płonina. Jest to jeden z zamków znajdujących się na szlaku Zamków Piastowskich, położony 7 km od Bolkowa. Obecnie zamek stanowi malowniczą ruinę, niestety niemożliwą do zwiedzania ponieważ jest to teren prywatny, ogrodzony z każdej strony i zamknięty bramą na kłódkę. Zwiedzanie jednak jest możliwe, ale nielegalne i też niebezpieczne- dojście na pałacowy dziedziniec nie stanowi większego problemu, za budynkiem bramnym jest ścieżka prowadząca do ruin zamku, która kończy się na tarasie przed pałacem.
Najstarszym elementem zamku jest murowana wieża mieszkalna– donżon, wznosząca się na skalistym wierzchołku góry oraz towarzysząca jej zabudowa. Od strony zachodniej i północno-zachodniej donżon ściśle otoczony jest murem obwodowym,
Na północny-wschód od donżonu położony jest średniowieczny dom zamkowy- zamek górny.
Za zamek dolny uważany jest obszar zajęty przez nowożytny pałac i przyległe doń dziedzińce: wewnętrzny i zewnętrzny. Zaskakującym faktem jest to, że pałac i zamek w Płoninie były odrębnymi budowlami. Pałac to dwuskrzydłowy gmach mający plan litery „L”, na który składa się podłużny, załamany, podpiwniczony korpus główny oraz krótkie skrzydło poprzeczne. Ostatnie z wymienionych mieści w przyziemiu przelot bramny w zewnętrznym narożniku pomiędzy nimi znajduje się wieżowy ryzalit mieszczący klatkę schodową. Budynek pałacu wieńczy pięć szczytów osadzonych na ścianie szczytowej i osiach poprzecznych korpusu głównego oraz na ścianie szczytowej i nad elewacją frontową skrzydła bramnego. Pożar strawił doszczętnie dachy, a zawaleniu uległy znaczne połacie stropów i sklepienia. Od strony południowej do korpusu głównego przylega taras z dwoma ciągami schodów.
Trochę historii…
Początki istnienia warowni są niejasne i pozostają w sferze hipotez. Ponoć założycielem pierwotnego grodu był legendarny Niemir. Często powstanie warowni wiąże się z działalnością książąt świdnicko-jaworskich i inicjatywą księcia Bolka I Surowego. Jednakże brak na poparcie tej tezy jakichkolwiek dokumentów lennych księstwa czy zapisów w dokumentach klasztornych. Dobra te bowiem w owym czasie należały do klasztoru w Lubiążu.
Pierwszym udokumentowanym właścicielem lub dzierżawcą był w latach 1300-1339 kasztelan Albert Bawarczyk z Waltersdorfu. Z tego okresu pochodzi ośmioboczna, czterokondygnacyjna wieża z charakterystycznym ostrzem skierowanym na wschód gdzie zbocze opada łagodniej. Posiadała ona dwa piętra które wykorzystywane były także do celów mieszkalnych oraz dwa poziomy piwnic częściowo wykute w skale. Od wschodu do wieży przylegało trzykondygnacyjne założenie mieszkalne na planie litery L. Składało się z dwóch skrzydeł: południowego o wymiarach 4,5 do 6,5 m x 15 m. oraz północnego o wymiarach 3 do 5m x 17 m. W obu skrzydłach znajdowały się po dwa pomieszczenia z tym, że w części północnej znacznie większe– tam też prawdopodobnie mieściła się reprezentacyjna sala rycerska. Nie jest znane pierwotne położenie kaplicy zamkowej– stąd przypuszczenie iż znajdowała się w wykuszu ściany południowej. Od strony zachodniej wieża dodatkowo otoczona była kamiennym murem. Tu umieszczono wejście na wąskie międzymurze i do piwnicy. Tak zaplanowane założenie obronne stanowiło niedostępny a zarazem doskonały punkt obronny na pograniczu śląsko-czeskim.
W XV wieku zamek stanowił siedzibę rodu Czyrnów. Ród ten przyłączył się do ruchu husyckiego w 1432 roku, jednak jego działalność reformatorska ograniczyła się jedynie do licznych rozbojów i grabieży na okolicznych szlakach. Ta niechlubna działalność spotkała się z potępieniem przez biskupa wrocławskiego czego efektem była karna wyprawa mieszczan świdnickich w roku 1434. W jej wyniku warownia została zdobyta i w dużej mierze zniszczona. Wkrótce jednak przy udziale wojsk husyckich Czyrnowie odzyskali zamek. Dalsze rozboje na szlakach i łupienie okolicznych majątków przez Czyrnów doprowadziło wreszcie do kolejnego odwetu ze strony poszkodowanego rodu Świnków. W roku 1455 Gunczel ze Świn zdobył zamek.
Od tego czasu dobrami w Płoninie zarządzał opat lubiąski– Paweł, który dobra wraz zamkiem przekazał Jerzemu Zedlitzowi zwanemu „Małpą” w 1471 roku. W posiadaniu tego rodu zamek wraz z późniejszym pałacem pozostawał do 1660 roku.
Rezydencjonalną rolę zamek utracił w 1554 r., gdy obok, na wschód/południowy-wschód od niego członkowie rodu von Zedlitz zbudowali dwór ozdobiony renesansową kamieniarką (między innymi portalem głównym i oknami o obramieniach zwanych fasciowymi). Dwór ten, także wielokrotnie był przerabiany, znany jest jako pałac w Płoninie. Od tego momentu zamek średniowieczny pełnił już tylko funkcje gospodarcze i dekoracyjne.
W latach 1778-1810 aktualny właściciel zamku i pałacu szlachcic von Graewe przeprowadził pierwsze prace restauratorskie oraz rozbudował pałac dostawiając dwa skrzydła wraz ze schodami do głównej części pałacu. Kolejna rozbudowa założenia pałacowo-zamkowego dokonana przez Juliusza von Bulov wzbogaciła go o mur obwodowy wokół dziedzińca dolnego, budynek bramny oraz taras ogrodowy. Zabezpieczono wówczas również część średniowieczną zamku. Kolejne modernizacje i naprawy miały miejsce w 1871 r. za sprawą Edwarda Webera i w 1909 r. pod przewodnictwem Eberharda hr. Saurma-Jeltscha.
W czasie II wojny światowej w pałacu stacjonowali niemieccy lotnicy. Pod koniec wojny w 1945 r. pałac uległ tylko niewielkim uszkodzeniom co umożliwiło adaptację pomieszczeń do funkcji ośrodka kolonijnego. Kolejnym właścicielem została Lubelska FSC która podjęła nieowocną próbę remontu. Bowiem remont uniemożliwiły kradzieże materiałów budowlanych przez okoliczną ludność. Od 1984 r. pałac pozostawał w rękach prywatnych Elżbiety Zawadzkiej-Malickiej aż do 2 lipca 1992 r., kiedy to w niewyjaśnionych okolicznościach spłonął prawie doszczętnie. W roku 2010 Zamek Niesytno został odkupiony przez prywatnego przedsiębiorcę ze Śląska, a następnie w 2011 roku odkupiono także pałac i przystąpiono do prac konserwatorskich i odbudowy. W dłuższej perspektywie czasu zamek i pałac mają być udostępnione dla zwiedzających. Trzymamy kciuki i mamy nadzieję, że za niedługo zwiedzimy go z przewodnikiem ;)
Zdjęcia były niestety wykonywane we mgle.
