|
 Proszówka - Zam... |
Ruiny średniowiecznego zamku Gryf położone są na bazaltowym wzgórzu (448 m n.p.m.) we wsi Proszówka, pomiędzy miastami Mirsk i Gryfów Śląski.
Mimo zniszczenia większej części budowli zachowane ruiny nadal są okazałych rozmiarów. Do zamku wchodzi się przez XVII-wieczną bramę, następnie mijając ruiny budynku kancelarii. Wyżej znajdują się pozostałości części średniej zamku z elementami starszej bramy i niewysokimi, dość zniszczonymi murami. Najlepiej zachowała się najstarsza część górna, której zwiedzanie urozmaica kilka korytarzy.
Zamek jest obecnie pod opieką katolickiej fundacji „Idź i Ty czyń podobnie” i można go zwiedzać po zakupie biletu, a gdy już to zrobimy dostajemy ksero mapki zamku i instrukcje słowne gdzie co się znajduje oraz gdzie możemy wejść i co zobaczyć. Już sam fakt cieszy, że ktoś zajmuje się zamkiem, wycina krzaki, zabezpiecza mury. Oby więcej takich inicjatyw! :
Trochę historii…
Nazwa zamku pochodzi z języka niemieckiego (Greiffenstein – „gryfi kamień”) i wywodzi się prawdopodobnie od nazwy osobowej lub herbu Greif („gryf”).
Pierwotna budowla obronna obejmowała swoim zasięgiem dzisiejszy zamek górny. Zbudowana została na nieregularnym planie, prawdopodobnie bez wieży, z dostępnej lokalnie, ciemnej skały bazaltowej.
Miejsce, w którym stoi zamek, stało się częścią wydzielonego w 1248 r. wskutek podziałów dynastycznych księstwa legnickiego, by około roku 1278 wejść w skład nowo powstałego księstwa jaworskiego, zwanego później świdnicko-jaworskim. W 1354 r. zamek otrzymał jako zastaw rycerz Seyfried von Raussendorf. Po bezpotomnej śmierci ostatniego księcia świdnicko-jaworskiego, Bolka II, w 1368 r. zamek przeszedł wraz z całym księstwem, zgodnie z umową zawartą w 1350 r. między Bolkiem a cesarzem Rzeszy i królem Czech Karolem IV, w ręce króla Czech. Wdowa po Bolku II, Agnieszka Habsburżanka, zachowała jednak władzę nad księstwem w ramach tzw. oprawy wdowiej aż do swojej śmierci w 1392 r.
Król Czech Wacław IV, syn Karola i Anny Świdnickiej, początkowo zastawił, a po dwóch latach sprzedał zamek czeskiemu staroście Beneszowi z Choustnika. Osadzany przez Benesza burgrabia Wolf von Romke czerpał jednak zyski z rabunku kupców, prowadzących handel między miastami śląskimi. W 1399 r. von Romke został schwytany przez oddziały miasta Gryfowa, a następnie ścięty na zamku.
W 1400 r. Benesz zastawił więc zamek rycerzowi Gotsche II Schoffowi, do którego należał już zamek Chojnik. Schoffowie, lepiej znani pod późniejszym nazwiskiem Schaffgotsch, mieli stać się w przyszłości jednym z najpotężniejszych śląskich rodów szlacheckich. Rok przed swoją śmiercią w 1420 r. Gotsche zakupił dobra Gryf wraz z miastami Gryfów i Mirsk, tworząc podwaliny pod przyszły, wielki majątek swojego rodu na przedpolu Gór Izerskich i Karkonoszy. Zamek Gryf stał się ich główną siedzibą. W owym okresie Schaffgotschowie starali się czerpać dochody z opodatkowywania przechodzącego przez te tereny handlu, w wyniku czego w latach 1425-1426 Gotsche III musiał prowadzić z zamku Gryf zażarte walki z miastem Zgorzelec.
Po połączeniu dóbr Gryf i Chojnik przez siostrzeńca Gotsche III, Ulricha I von Schaffgotsch w roku 1511, nastąpiła poważna rozbudowa zamku, prowadzona po śmierci Ulricha przez Hansa von Schaffgotsch. Dostawiono od wschodu 3-kondygnacyjną wieżę mieszkalną, zwieńczoną od zachodu dwoma szczytami. Zbudowano także zamek średni i wzbogacono obiekt o liczne, renesansowe elementy dekoracyjne. Hans, zmarły w 1584 r., poślubił w 1551 r. Magdalenę von Zedlitz, która jako wiano wniosła do posiadłości rodu majątek Podgórzyn. Hans Ulrich II von Schaffgotsch, urodzony na zamku w 1595 r., powiększył swoje posiadłości o dobra Żmigród, Stara Kamienica, Doboszowice, Prusice i Kowary.
Rozwój Śląska zahamowała dramatycznie wojna trzydziestoletnia, tworząc głębokie podziały między katolikami i protestantami, jednocześnie wystawiając kraj na rabunkowe przemarsze obcych wojsk i represje cesarskie. W 1635 r. Hans Ulrich II von Schaffgotsch, protestant w służbie cesarskiej, skazany został na karę śmierci za rzekome spiskowanie z Albrechtem von Wallensteinem; wyrok wykonano przez ścięcie w Ratyzbonie. Jego potomkowie otrzymali jednak z powrotem zarekwirowane początkowo włości– za wyjątkiem żmigrodzkiego państwa stanowego. W 1639 r. wojska szwedzkie bez powodzenia oblegały zamek, tracąc 139 ludzi. Jednak w roku 1645, mimo rozpaczliwej, czterodniowej obrony, prowadzonej przez Leopolda von Schaffgotscha, zdobyły obiekt, który pod okupacją wojskową pozostał aż do 1650 r.
Dopiero w tym okresie wzniesiony został obszerny zamek dolny, zawierający m.in. spory dziedziniec, być może o funkcjach gospodarczych oraz bramę wjazdową z obmurowanym przejazdem. Wskutek rozwoju techniki wojskowej obronne zamki traciły jednak powoli swoje znaczenie militarne, zaś szlachta przenosiła się do nowych, znacznie wygodniejszych obiektów o charakterze pałacowo-dworskim. Ród Schaffgotschów zamieszkał początkowo na zamku Chojnik, a w 1675 r. jego siedzibą stał się ostatecznie pałac w Cieplicach.
W latach 1740-1741 niemal cały Śląsk zdobyły Prusy, choć Austria kilkakrotnie próbowała odzyskać zbrojnie utraconą prowincję. W 1745 r. zamek na krótko zajęli huzarzy austriaccy. W następstwie wojska pruskie umocniły jego fortyfikacje i otoczyły palisadą. Wskutek częstych wojen z Austrią obsada obiektu dochodziła nawet do 800 żołnierzy i 18 dział. Bywali tu znaczący dowódcy, jak pruski książę Henryk, generał Heinrich August de la Motte-Fouqué, książę Karol Lotaryński, Ernst Laudon i książę Esterházy. Po raz ostatni sprawność bojową budowla uzyskała na czas wojny sukcesyjnej bawarskiej (1778-1779).
Johann Nepomuk von Schaffgotsch, który w 1784 r. rozpoczął odbudowę spalonego w 1777 r. dworu w Cieplicach, wzniósł w 1798 r. nieopodal zamku Gryf letni dwór- pałac według projektu Franza Antona Fliegla, służący przede wszystkim jako ośrodek zarządu miejscowych dóbr. Jednocześnie zlecił on rozbiórkę większości zamku i użycie pozyskanego w ten sposób materiału na budowę folwarku. Wtedy też do nowszej, wygodniejszej siedziby przy drodze przeniósł się funkcjonujący w zamku urząd podatkowy. Po raz ostatni odprawiono wówczas także nabożeństwo w zamkowej kaplicy. Wskutek częściowej rozbiórki zniszczone zostały w dużym stopniu najcenniejsze elementy architektoniczne zamku, zaś pozostałe jego fragmenty wystawione zostały na naturalne procesy niszczenia.
Zamek pozostawał w posiadaniu rodu von Schaffgotsch do 1945 r., kiedy to Dolny Śląsk włączono do Polski. Dotychczasowi mieszkańcy zostali wywłaszczeni i wysiedleni, zaś na ich miejsce zaczęli napływać Polacy, m.in. wysiedleni z ziem włączonych do Związku Radzieckiego. Folwark pod zamkiem został upaństwowiony. Sprywatyzowano go ponownie po 1989 r.
