|
 Smoleń - Zamek ... |
Smoleń to niewielka wieś leżąca na wschodnim krańcu Pasma Smoleńsko- Niegowskiego, w gminie Pilica. Znajduje się na szlaku Orlich Gniazd na Jurze Krakowsko- Częstochowskiej.
Malownicze ruiny składają się z zamku górnego oraz dwóch podzamczy, wschodniego i zachodniego. Na zwiedzanie zamku ruszyć można z niewielkiego parkingu przy pobliskim polu biwakowym. Idziemy więc szlakiem żółtym turystycznym, który doprowadzi nas do bramy podzamcza wschodniego.
Po przekroczeniu bramy wchodzimy na niewielkie podzamcze. Służyło ono prawdopodobnie dla celów mieszkalno- gospodarczych. Gdy zwróci się uwagę, to można zobaczyć, że otaczające je mury mają 2 metry grubości, a ponadto wzmocnione są skarpami. Poprzez otwory w murze możemy przejść na dziedziniec podzamcza zachodniego. Po drodze mijamy z lewej strony wysoką skałę z wieżą zamku górnego. Ta cylindryczna budowla ma wysokość około 16 metrów.
Przed wiekami do wieży przylegał kilkukondygnacyjny dom mieszkalny. Do podnóża wieży możemy dziś bardzo prosto dotrzeć dzięki nowym, drewnianym schodom, które zainstalowano wzdłuż muru. Na samą wieżę, z której możemy podziwiać panoramę okolicy, wejdziemy dzięki nowej klatce schodowej zbudowanej z metalowej konstrukcji i krat pomostowych. Podzamcze zachodnie powstało w wieku XVI i pełniło jedynie funkcje mieszkalne. Świadczą o tym pozostałości kilku okien, strzelnicy, oraz wewnętrznego podziału na komnaty. W jego murach znajdują się również ślady południowej bramy zamku. W południowym narożniku dziedzińca znajduje się studnia zamkowa.
Trochę historii…
Zamek Smoleń wznosi się na wapiennym wzgórzu, na wysokości 485 m n.p.m., porośniętym lasem. Z badań prowadzonych na tym wzgórzu wiadomo, że najprawdopodobniej było zasiedlone w okresie lateńskim, o czym świadczą dwa groty włóczni znalezione tu w XIX wieku.
W kronice Macieja Stryjkowskiego z 1300 roku opisano walki o zamek Pelciszka pomiędzy Wacławem II a Władysławem Łokietkiem, jednak, wbrew temu co dawniej sądzono, być może nie chodziło o zamek Smoleń lub pobliską strażnicę na Skale Biśnik lub Grodzisku Pańskim, lecz o inny obiekt w Ziemi Sandomierskiej. Archeolog Błażej Muzolf w odległości około 2 km od zamku odnalazł ślady po dwóch punktach obronnych (Biśnik i Grodzisko Pańskie) z 2 połowy XIII wieku.
Obecny zamek został wybudowany przez Ottona z Pilicy, herbu Topór. Z czasem ród ten , od nazwy miejscowości, przyjął nazwisko Pileckich.
W 1382 roku po śmierci Ottona zamek odziedziczyła jego córka Elżbieta Pilecka-Granowska, III żona króla Władysława Jagiełły.
Z roku 1394 pochodzi wzmianka o zamku, w której wymieniony jest kapelan zamkowy Dominik. Dwa lata później, w 1396 roku, znaleźć możemy informacje o burgrabim zamkowym.
W roku 1414 panem na zamku został syn Elżbiety Granowskiej- Jan z Pilczy (Jan Granowski) herbu Leliwa. Zamek na 200 lat stał się własnością rodu Leliwitów.
W kronikach z 1432 roku wymienione jest podzamcze z folwarkiem i innymi zabudowaniami gospodarczymi. W latach 1492-1515 na zamku przebywał Biernat z Lublina, który pełnił funkcję kapelana kaplicy zamkowej oraz prywatnego lekarza i sekretarza Jana Pileckiego. Biernat z Lublina w listach bardzo chwalił ten pobyt i podziwiał bogactwo biblioteki zamkowej.
W 1577 roku (chociaż choć inne źródła mówią o 1570 roku) zamek od Anny Pileckiej kupił kasztelan oświęcimski Wojciech Padniewski herbu Nowina i zamieszkał w dworze pod zamkiem. W wielu źródłach pojawia się nieprawdziwa informacja, że od Pileckich nabył zamek Seweryn Boner, jednak zamek w Smoleniu nigdy nie należał do Bonerów. Po Pileckich przeszedł od razu w ręce Padniewskiego. Zamek więc rozbudowali Pileccy. Pomimo modernizacji bardzo szybko przestał wystarczać rosnącym w potęgę i bogactwo właścicielom. Ograniczona powierzchnia wzgórza utrudniała dalszą rozbudowę, zaś kiepskie połączenia komunikacyjne spowodowały, że Wojciech Padniewski najpierw zamieszkiwał w dworze u stóp zamku, a następnie postanowił przenieść się około 1610 roku do Pilicy, gdzie było dość miejsca, by wybudować nową, okazalszą siedzibę (zamek, który przebudowano na Pałac w Pilicy).
Zamek w Smoleniu od tego czasu zaczął niszczeć, zaś jego los przypieczętowali Szwedzi, dewastując go w 1655 roku.
W 1657 roku Stanisław Warszycki planował oddanie zrujnowanego zamku na klasztor Franciszkanów. Nie doszło to jednak do skutku, a klasztor wiek później powstał w Pilicy.
W 1797 roku Austriacy przyczynili się znacząco do dewastacji zamku, używając kamienia z murów do budowy komory celnej w Smoleniu.
Podczas I wojny światowej w okolicy Smolenia toczyły się zacięte walki austriacko– rosyjskie (listopad i grudzień 1914 roku)
W latach 40. XIX wieku zamek nabył Roman Hubicki, który go uporządkował i częściowo zrekonstruował. W wyniku tych prac przy południowej ścianie zamku natrafiono na wiele ludzkich kości i militariów średniowiecznych. Wskazuje to na zbrojny atak na zamek w średniowieczu. Roman Hubicki na zamku w Smoleniu założył słynną fabrykę śrutu "Batawia".
W latach 50. i 60. XX wieku zamek zabezpieczono w postaci trwałej ruiny i wykonano wstępne badania architektoniczne. W 1972 roku rozpoczęto prace zabezpieczające mury zamkowe jako "trwałą ruinę".
W 2010 roku w wyniku złego stanu murów oraz katastrofalnej zimy powodującej złamania drzew i zawalenia się narożnika w zamku zachodnim postawiono tablice zakazujące wstępu na zamek. Wycięto kilkadziesiąt drzew w obrębie murów i ich najbliższego otoczenia.
W 2012 roku rozpoczęto postępowania przetargowe na zabezpieczenie murów zamku.
Jesień 2014 roku, gdy my odwiedziliśmy zamek, prace zabezpieczające chyliły się ku końcowi, choć jeszcze w jednej części stały rusztowania. Prace które tu wykonano zasługują na uznanie.
